Toplum ve Tahayyülün Dönüşümü Üzerine

social-Imagination-17. yüzyıl bilimsel devrimleri evrenin akıl yoluyla anlaşılabileceği düşüncesini doğurmuştur. Bu düşünce biri zihinsel ve manevi, diğeri fiziksel ve maddi iki alanı ortaya çıkarmıştır. John Searle’nin de işaret ettiği gibi din, manevi alanı; bilim, maddi alanı sahiplenmiştir. Bu formülasyon Descartes ile zirveye ulşamıştır. Gelecek yüzyıllarda düalizmi reddetmelerine rağmen Freud’un zihin bilimi, Marx’ın ise bir tarih ve toplum bilimi yaratma amacında bu düşünce kendisini göstermeye devam etmiştir.

Bu süreçte bizden bağımsız olarak var olan gerçek bir dünya düşüncesine dışsal realizm adı verilir. Dışsal realizme karşıt fikre ise idealizm adı verilir. İdealizmin en etkili düşünürü olan Kant, empirik dünyanın ötesinde kendinde şeylerden oluşan ve hakkında bilgi sahibi olamayacağımız bir gerçekliğin olduğunu ileri sürer. Böylece idealizm, görünüş ile gerçeklik arasındaki perdeyi kaldırır. Gerçekliğin sistematik görünüşlerden oluştuğunu kabul eder.

Sosyal bilimler de bilimsel gelişmelerden doğrudan etkilenmektedir. Seküler bir modernleşme düşüncenin arka planına sahip olan sosyoloji, toplumun kendisinde rasyonel olduğu sonucuna varır. Toplum, bireysel rasyonel tercihlerin bir kompozisyonu gibidir. Böylece sosyoloji zaman ve mekân içinde somut olayları değil, soyutlamalarla ilgilenen bir uzmanlık alanı haline gelir. Failler ihmal edilerek sosyoloğun aklı ile kavramsallaştırmalar yapılır. Teknik epistemoloji toplumsal ontolojinin yerine geçer.

Ancak 20. Yüzyılın ilk dönemlerinden itibaren bu bilim anlayışı bir takım meyan okumalara maruz kalır. Öncelikle bilimsel değerler değişir, ardından rasyonel aklın çıkmazları ortaya konur. Toplumsal arenada dev askeri güçlerin ve siyasal yapıların vücut bulması akıl dışı bir varlık olarak toplumun kendisinin doğal bir gerçeklikten ziyade dil ve eğitm yoluyla kurulmuş bir tahayyül olduğu görüşünü ortaya çıkarır. -Baumann’a atıfla- İnsanın sınırlı bir akılla dünyanın kendisinden çok dünya ile olan ilişkisini kavrayabileceği fikri ileri sürülür.

Toplumsal tahayyülün bir başka boyutu ise felsefi alanda tartışılır. Uzun zamandır felsefi düşünceye hâkim olan liberal gelenek, insanlar arasında ortak değerler arayışındadır. Bu değerler kimi zaman sözleşmenin dayandığı doğuştan gelen haklardan, kimi zaman da insan aklının evrensel düzlemde ulaşabileceği doğru yargılardan oluşmaktadır. Özellikle liberal hoşgörünün uzlaşma ideali barış içinde yaşamak için farklı iyilerin feda edilerek ortak bir iyi anlayışının kabul edilmesini öne sürmektedir. Ancak post modern diyebileceğimiz yeni dünyada herkesin eşit statüdeki kendine özgü iyi anlayışı rakip bir yapıda toplumda ortaya çıkmaktadır. John Grey’in de belirttiği gibi artık hiç bir yaşam türü herkes için en iyi olmayacaktır. Liberal geleneğin insan iyiliğini tek bir proje ile gerçekleştirmesi mümkün görünmemektedir. Bunun yerine çatışan iyilerin uzlaştırılması için beraber yaşamı temin edebilecek ortak kurumların inşa edilmesi gerekmektedir. Grey, bu noktada Hobbes’a döner. Onun Leviathan’ı gibi iyiler arasında nötr, kendince bağımsız bir yapı hayal eder. Hatalı gördüğü idealizmden uzaklaşır.

Ancak bu da toplumsal bir tahayyüldür. Sennett’in de işaret ettiği gibi entelektüelin toplum adına sunduğu bir söylem olarak bireysellik içerir. Çünkü ona özgüdür, başkasının aklını okumak mümkün olmadığı gibi kendi hikâyemiz de başkasına benzemeyecektir.

Dolayısıyla topluma eleştirel yaklaşmak, içinden gelinen gelenek bağlamında her duruma kendine özgü yorum yapabilmektir. Böylece toplumsal tahayyül mevcut gerçeklerden yola çıkarak realist bir içerik kazanacaktır. Bu tahayyülün toplumsallığı da insanların ortak paylaşımına dayanacaktır. Çünkü herkes kendi hikâyesini yarattığının farkında olacaktır.

Reklamlar
Toplum ve Tahayyülün Dönüşümü Üzerine

Yorum ekle

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s