Makale İnceleme Raporu (2)

KOCA, Ferhat, Küreselleşme Sürecinde Müslümanların Geleneksel Kendini Tanıma Biçimlerinin Yenilenmesi Üzerine, İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, S:25, 2015, ss. 53-75.

Anahtar Kelimeler: Din, İslam, İslam Hukuk Metodolojisi, Karşılaştırmalı Hukuk.

Makale Özeti

Makale kapsamında; din ve İslam terimlerinin tanımlamaları yapılmakta, Müslümanların geleneksel kendini tanıma biçimleri ve bu biçimlerin olumlu-olumsuz sonuçları ortaya konulmakta, daha geniş bir İslam inancı içerisinde Müslümanların zihin atlasında yenileme yapılabilmesinin yolları araştırılmaktadır.

Makale başlıca üç temel noktaya odaklanmaktadır. Bunlardan ilki Müslümanların geleneksel kendini tanıma biçimleridir. Yazara göre İslam, Müslümanların din ve dünya görüşleri, tarih, kültür, gelenek ve medeniyetlerinden meydana gelen bütün birikim ve miraslarını kapsamaktadır. İslam’ın kuralları ve esasları toplumsal hayatın kendisinden ayrılamaz. Dolayısıyla Müslümanların kendilerini tanıma biçimleri toplumsal hayatın gerçekliğinin de temelini oluşturacaktır. İslam inancının değişmez kuralları olduğuna inanan bireyler zaman içinde nübüvvet döneminin uygulamalarının bir ideal oluşturduğunu düşünerek bu imgeyi korumaya çalışmış, nitekim bu düşünüş ketum bir muhafazakârlığa dönüşerek tefrikacı ve çatışmacı eğilimleri beslemiştir.

İkinci husus Müslümanların geleneksel kendini tanıma biçimlerinin sonuçlarını içermektedir. Buna göre Müslümanların kendi kendilerine yeteceği düşüncesi diğer toplumlara karşı umursamazlığa -kimi zaman da karşıtlığa- neden olmuş ve çatışmacı bir kimlik biçimine dönüşmüştür. Bütün güzellik ve hakikate yalnızca kendilerinin ulaşacağını düşünen Müslümanlar zihinsel konformizmin tuzağına takılmıştır. Bu tutum İslam’ın yükseliş döneminin ardından çeşitli şiddet biçimlerine dönüşmüştür.

Son olarak yazar verdiği bilgiler ışığında Müslümanların kendini tanıma biçimlerinin yenilenmesi üzerine önerilerini sunmaktadır. Buna göre zihniyet değişimi için bir takım yeni perspektiflerin kazanılması gerekmektedir. Bunlar: 1. İnsanlar ve dinler arası ilişkilerde çatışma yerine uzlaşmanın temel prensip olarak kabul edilmesi. Hangi dinden olursa olsun bireyin sadece insan olarak kabul edilmesi. 2. İslâm hukuk metodolojisinde evrensel hükümlerle tarihsel hükümler arasını ayırt edebilecek objektif bir kriterin bulunması. Böylece dini ve manevi bir gerçeklik olarak İslam ile toplumsal gelenek kolayca ayırt edilecektir. Sosyal gerçekliğe dayanan problemler ise ortadan kaldırılabilecektir. 3. Din-devlet ilişkisinin yeniden gözden geçirilmesi. İslam dininin vaaz ettiği belirli bir yönetim tipinin olmaması, Müslümanların toplumsal hayatta kendilerine özgü yönetim biçimlerini kurmalarına olanak sağlamaktadır. Tarihsel bir sürecin unsuru olarak Hilafet teorilerine dayanmaya çalışmak ise bu fikrin istismar edilmesine kapı açacaktır. 4. Din-toplum ilişkisinde yeni yaklaşımların geliştirilmesi. Bu nokta yazar tarafından çeşitli boyutları ile ele alınmaktadır. İlki bireyin sağlık ve spor kültürünü geliştirerek kendi kendisi ile ilişkisinde yeni bir yaklaşım geliştirmesidir. İkincisi birlikte yaşama kültürünün teşvik edilerek hoşgörü ekseninde insanlar arası ilişkilerin yenilenmesidir. Üçüncüsü, seyahat ve turizmin artırılarak toplumlararası ilişkilerin geliştirilmesidir. Dördüncüsü, çevre bilincinin kazandırılarak tabiatla insan ilişkisinin yeni bir boyuta taşınmasıdır. 5. Hukuklar arası yakınlaştırma ve birleştirme faaliyetlerine girişilmesi. Yalnızca dini kaynaklara bağlı kalmayarak farklı toplumların kurallarının da tanınması ve genel hukuki ilkeler bağlamında ortak odak noktalarının oluşturulmasıdır. Böylece İslami düşüncenin evrenselleştirilebilmesi ve yaygınlık kazanması kolaylı kazanacaktır.

Değerlendirme

Makalenin ihtiva ettiği hipotezler, araştırma alanına bağlı olarak Müslümanlığın tarihsel problemlerini konu edinmektedir. Bu bakımdan modern dünyanın dönüşümü içerisinde Müslümanlık kimliğini ele almaktadır. İslam’ın öz kaynaklarına ilişkin teolojik bir tartışmaya girmeyerek Müslümanlık imgesinin ve düşüncesinin izlerini sürmeye çalışmaktadır.

Makalede öne sürülen hipotezler, konuya ilişkin referans kitaplardan devşirilen bulgularla açık bir biçimde sınanmaktadır. Bu bağlamda yerli ve yabancı kaynaklardan beslenmektedir. İslam dininin akait ve pratikleri bilimsel bir perspektifle incelenerek gelenek içinde yeniliğe kapı aralamaya çalışılmaktadır.

Geleneğin eleştirisi üzerinden yazılmış olsa da makalenin sınırları içerisinde bir kısım soruların tam olarak yanıtlanmadığı görülmektedir. Öncelikle yazarın vurgusu birey için gelenekten kopuşun kolay olabileceğini ima etmektedir. Elbette olağan koşullarda bireyin tüm yaşamını ve gündelik pratiklerini oluşturan geleneğin hızlıca dönüşüme uğraması mümkün değildir.

Öte yandan geleneğin toplumu birleştirici gücü göz ardı edilmektedir. Çünkü toplumda nitelikli veya yeterli dini bilgi birikimine sahip olmasa bile geleneğe uyarak yaşamını sürdüren, toplumsal kuralları benimseyen bireyler mevcuttur. Dini bilginin tarihsel süreç içerisinde ortaya koyduğu bilgi birikimini öğrenmek kolay bir uğraş değildir. Dolayısıyla bu bireylerin sahip olduğu bilgi zeminin güvenilir kaynaklardan beslenmiyor olması, bireyler arası dayanışmanın bozulması olasılığını doğurmaktadır. Az bilgili insanlar ahlaki eylemlerini hangi kurala göre yerine getirecekler?  Dahası bu kural aklım veya inancımla çelişirse hangisi ile amel edeceğim?

Netice itibariyle yazarın motivasyonunun altında “İslâm dünyasının; dinî, hukukî, siyasî, sosyal, ekonomik ve kültürel alanlardaki utanç verici göstergelerine ve bu dünyayı kaplayan çeşitli moloz yığınlarına rağmen, onun yüzeyinin hemen altında, yeni bir inşa için gerekli olan sağlam bir zeminin varlığına ve uygun malzemenin fazlasıyla mevcut olduğuna” duyduğu inanç yatmaktadır. Bu durum ise dışarıdan bir gözle, modernleşmeye aykırı tutumların gerek gelenek gerekse inanç bağlamında reforme edilmesini şart koşmaktadır.

Reklamlar
Makale İnceleme Raporu (2)

Yorum ekle

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s