MAKALE İNCELEME RAPORU (4)

ESER, H.Bahadır, Türk Siyasal Kültürü İçinde Dinin Rolü Üzerine Bir Açıklama Çabası: Milli Görüş Hareketi Ve Milli Nizam Partisi, Süleyman Demirel Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Y.2013, C.18, S.3, ss.201-224

Anahtar Kelimeler: Siyaset Bilimi, Siyasal Kültür, Din, Milli Nizam Partisi, Laiklik

Makale Özeti

Makale kapsamında; siyasal kültürü içerisinde dinin özel konumu ve bu konumun tarihsel süreç içerisinde Türkiye’de dönüşümü, Cumhuriyetin ilanı ile birlikte din algısının değişimi ve çok partili hayatın başlamasıyla dinsel faktörlerin siyasal sistemi (bilhassa seçmen davranışları bağlamında) etkileri merkez-çevre yaklaşımı ile araştırılmaktadır.

Makale başlıca iki bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde siyasal kültür kavramı ele alınmaktadır. Yazara göre siyasal kültür siyasal olayları açıklama ve çözümleme aracı olarak verimli bir kavramdır. Türk siyasal kültürü siyasal sistemin kendine has özellikler üretmesine olanak taşır.

İkinci bölümde ise Cumhuriyetin ilanı ile birlikte Türk siyasal hayatında dinin işlevi ele alınmaktadır. Modern siyasal kültür içerisinde dinin işlevine yönelik kapsamlı bir analiz yapabilmek için yazar, öncelikle Cumhuriyetin ilk yıllarında devletin dine yaklaşımını ve bu yaklaşımın toplumdaki yansımasını irdelemektedir. Buna göre Cumhuriyet öncesi dönemde din merkezin (siyasal iktidarın) en önemli unsuru iken Cumhuriyetin ilanı ile dışlanmış, yerine toplumun seküler yurttaşlar bütünü olması arzulanmıştır. Merkezin baskısı karşısında çevre siyasal alandan uzaklaşmış, çeşitli dinsel örgütlenmeler ile ayakta kalmayı başarmıştır. Çok partili hayata geçiş ile birlikte dinsel söylem parti programlarında önemli bir yer elde etmeye başlamıştır. Demokrat Parti ve Adalet Partisi ekseninde dini hayata yönelik düzenlemeler çevreyi tekrar merkeze çekmeye başlamış, kısmen dini yapılar temsil edilme imkânı bulmuşlardır. Ancak bu durum uzun sürmemiş, Adalet partisinin laik devlet düzeninin yanında yer alması ile çevre desteğini geri çekmiştir. Bu durum yeni bir siyasi İslami temsil olarak Milli Nizam Partisi’nin ortaya çıkmasının temellerini oluşturmuştur.

Makalenin son bölümü ise Milli Nizam Partisi özelinde dinin ve din temelli politik söylemin Türk seçmen davranışını nasıl şekillendirdiğini incelemektedir. Yazar, hareketin temelini oluşturan İslami tabanın modernleşme karşıtı bir tutuma sahip olmadığını, aksine refahın toplum geneline dağıtılmasını hedefleyen ve sanayileşmeye sıcak bakan yenilikçi bir görüşün hâkim olduğunu belirtmektedir. Bu görüş özellikle baskıcı laik anlayışa karşı çıkmaktadır.

Sonuç olarak, Cumhuriyetin katı laik tutumu karşısında İslami siyasal hareket devlet karşısında yer almayarak demokratikleşmeyi seçmiş, böylece çevredeki dinsel oluşumu siyasal partisi aracılığıyla merkeze adaptasyonunu sağlamaya  çalışmıştır. Dolayısıyla siyasal kültürün çok önemli bir parçasını oluşturan din olgusu kopuş yaşadığı noktadan itibaren dönüşerek yeni düzene uyum sağlamıştır.

Değerlendirme

Makale, Türk siyasal hayatına ilişkin geniş bir dönemi ele almaktadır. Bu zaman dilimini dinin siyasal kültür içindeki işlevini sorgulayarak tartışmaktadır. Bu nedenle sebep-sonuç ilişkisi bakımından önemli çıkarımlara işaret etmektedir. Ancak makalenin tartıştığı konuların ve kavramların geniş anlamlara ve farklı toplumsal dinamiklere sahip olması, Türkiye’de din ve siyaset ilişkisi üzerine genelleme yapmaya yönelik bir eğilime neden olmaktadır. Örneğin Cumhuriyet öncesi toplumsal hayatta betimlenen dinin siyasal işlevi ile Cumhuriyet dönemi politikaların sonucunda Milli Nizam Partisi’nin doğuşuna etki eden dönemdeki dinin siyasal işlevi bir birine denk görülmemektedir. Ancak makale benzerlikler kurmaya çalışmaktadır. Dolayısıyla siyasal kültür içindeki dinin rolü, daha çok toplum-devlet ikiliği arasında bir etki tepki durumunun sonucu olarak anlaşılmaktadır.

Öte yandan makalede Milli Nizam Partisi’nin yenilikçi boyutları üzerinde çok az durulmuş, ağırlıkla Milli Görüş Hareketi ele alınmıştır. Milli Nizam Partisi’nin (MNP) kurulduğu zaman itibariyle ne tür bir modernleşmeyi referans aldığı ise belirtilmemiştir. Siyasal kültür içerisinde Milli Selamet Partisi’nin beslendiği kaynaklar genel olarak gelenek ve dinsel kimlikler olarak ifade edilmiştir. Bu kaynakların siyasal iktidara ilişkin yaklaşımları ve tutumları ise açık değildir. Örneğin dindar ve muhafazakar bir bireyin aynı tabandan beslenen Adalet Partisi yerine MNP’yi desteklemesinde siyasal kültürdeki hangi değişim neden olmuştur? Dahası, Milli Görüş Hareketi’nin dini kucaklayan yapısının Cumhuriyetin ilk yıllarındaki laik ve pozitivist devlet tutumu ile karşılaştırılması “yenilikçilik” bağlamında pek olası görülmemektedir.

Sonuç olarak makale içerdiği veriler ve öne sürdüğü argümanlarla zengin bir tartışmanın temelini oluşturmaktadır. Bu çerçevede çalışmanın tarihsel kapsamı ve kavramsal çerçevesinin genişliği, bizi net bir sonuca ulaşmak yerine yazarın bir tür eğilime işaret ettiği kanısını uyandırmaktadır. Ancak bahusus eğilimin belli belirsiz çizgisi bilimsel olarak ikna edici görülmemektedir. Zira, makale din-devlet ilişkisi ile sınırlandırılırsa siyasal kültür içindeki din imgesi kolayca kaybolabilecek, siyasal sürecin dışındaki işleyişi gözden kaçabilecektir.

Reklamlar
MAKALE İNCELEME RAPORU (4)

Yorum ekle

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s