Kazakistan Ülke Profili / Fildişi Kule

KAZAKİSTAN ÜLKE PROFİLİ

  1. Genel Bilgiler[1]
Resmi Adı Kazakistan Cumhuriyeti
Yönetim Biçimi Cumhuriyet
Resmi Dili Kazakça , Rusça
Başkenti Astana
Yüzölçümü 2,724,900 km²
Nüfusu 18,157,122 (2015)
Nüfus Yoğunluğu 6,66 km²
Para Birimi Tenge
Başlıca Şehirleri Almatı (1,523,000), ASTANA  (759,000).
Kişi Başına Milli Gelir $ 24,100 (2014)
Üyesi Olduğu Uluslararası Kuruluşlar ADB, CICA, CIS, CSTO, EAEC, EAEU, EAPC, EBRD, ECO, EITI, FAO, GCTU, IAEA, IBRD, ICAO, ICC (NGOs), ICRM, IDA, IDB, IFAD, IFC, IFRCS, ILO, IMF, IMO, Interpol, IOC, IOM, IPU, ISO, ITSO, ITU, MIGA, MINURSO, NAM, NSG, OAS, OIC, OPCW, OSCE, PFP, SCO, UN, UNCTAD, UNESCO, UNIDO, UNWTO, UPU, WCO, WFTU (NGOs), WHO, WIPO, WMO, WTO, ZC.
  • Kısa Tarihçe

Kazakların ortaya çıkışları, tarihi kaynaklara göre Cengiz Han’ın torunları zamanına rastlamaktadır. Geleneksel olarak göçebe bir hayat yaşayan Kazakların tarih sahnesinde etkili olmaları ise Özbek Hanları devrinde olur. Bu dönemde Kazakların bir kısmı, Canı Bel’in Oğlu Kasım Han idaresinde Balkaç bölgesinde yaşarlarken, bir kısmı da Burunduk yönetiminde Urallar’da yaşıyordu. Daha sonra Kasım Han, bütün Kazakları kendi egemenliği altına aldı (1520). 17. yüzyılda ise Tevka Han, Kazak Türklerini yasal kurallara bağladı. Ancak 17. ve 18. yüzyıllarda Ruslar Türkistan’da önemli işgallerde bulundular. Bu olaya Kazaklar büyük tepki göstererek 1783’te Sırım Batur önderliğinde bir ayaklanma başlattılar.[2]

Kazak önderler 1906’da halkta milli bilincin uyanmasını sağladılar. 1916’da harekete geçtiler ve 1917’de Umumi Kazak Kongresi’ni toplayarak Orenbur’u başkent yaptılar. 1924’de otonom olarak başkentlerini Ak-Mescit’e taşıdılar ve 1936’da Sovyetler’in bir üyesi statüsünü kazandılar. 1936’da Özerk ibaresi kaldırılarak “Kazakistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti” kuruldu. 1924’den 1934’e kadar tarım politikaları nedeniyle sorunlar yaşandı. Pek çok Kazak boyu, Uygur bölgesine göç etti. II. Dünya Savaşı’nda zor dönemler geçiren ve nüfusunda büyük azalma olan Kazakistan SSC, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği dönemi boyunca Sovyet tarım politikalarının uygulandığı bir merkez oldu. 1990 yılında meydana gelen ekonomik krizler ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin yıkılmasından sonra 1991 yılında bağımsız olarak dünya arenasında yerini aldı.[3]

  1. SİYASAL YAPI
    • Devletin Siyasal Rejimi

Kazakistan’ın bağımsızlığını kazanmasının ardından Bölgenin istikrarı doğrultusunda ülkenin sağduyulu ve bilinçli yönetimi ülkede bulunan 100’den fazla etnik ve dini unsurun bir arada barış içinde yaşam sürdürmelerini sağlamak amacıyla uygun şartları gerçekleştirmiş, yasal düzenlemeler ve mevzuatı yürürlüğe koyarak bu hedefe ulaşmıştır. Ayrıca nükleer silahsızlanma yolunu seçerek ülkenin ve bölgenin barış, güvenlik ve istikrarına önemli bir katkı sağlamıştır. Ayrıca bu hususta uluslararası anlaşmalara gönüllü olarak imza atarken başka devletlere örnek oluşturmuştur.

Demokratik yaşam ve serbest ekonomik pazarın oluşumu için gereken adımlar hızlı bir şekilde atılmış ve dünya ekonomisiyle bütünleşme sağlanmıştır. Uluslararası kuruluşlarla işbirliğini geliştiren ülke “Barış İçin Ortaklık Projesi” kapsamında NATO ile ve Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) bünyesinde ve diğer devletlerarası teşkilatlarda aktif rol almıştır. Özellikle 2007 yılında yapılan reformlarla birlikte Kazakistan başkanlık tipi cumhuriyet modelinden başkanlık-parlamenter tipi bir yönetim modeline geçerek demokratik gelişimini sürdürmüştür. Böylece milletvekili sayısı çoğalmış, hükümetin parlamenter çoğunluk prensipleri gereğince kurulması kararlaştırılmış, meclisin alt kanadının milletvekillerinin nispi temsil sistemine göre ve Senato milletvekillerinin ise parti dışı seçilmesiyle güçlendirilmesi arzulanmıştır. [4] fildisikule

Kazakistan anayasası henüz giriş bölümünde çağdaş bir anayasa özelliği taşıdığını, şu cümlelerle göstermektedir: “Biz Kazakistan halkı,  uluslararası camianın ayrılmaz bir parçası olarak Kazakistan devletinin istikrarlı ve emniyetli bir devlet olmasını istiyoruz. Biz hukukun üstünlüğünü ve insan hakları özgürlüklerini destekliyoruz, biz anayasaya dayalı demokratik bir toplum oluşturmak niyetindeyiz, biz medeni haklara dayalı uluslararası camiayla bütünleşmiş bize ve bizden sonraki nesillere sağlam bir yaşamın temini için bu anayasayı onaylıyoruz.”

Kazakistan anayasası Ocak 1993’de kabul edilmiştir. Anayasaya göre Kazakistan üniter, laik ve demokratik bir ülkedir. Anayasanın 4. maddesi devletin iktidar kaynağının halk olduğunu, Cumhurbaşkanı ve parlamento üyelerinin halk adına yetki kullanma hakları olduğunu belirtmiştir. Anayasa Kazak halkının toplumsal ve bireysel haklarını güvence altına almıştır. Kazak vatandaşlarına fikir özgürlüğü, toplantı, gösteri ve grev hakkı tanınmıştır. Anayasanın 8. maddesi ise özel mülkiyeti güvence altına almış; yalnız ülkenin doğal kaynaklarının mülkiyetinin devlete ait olduğunu belirtmiştir. Anayasanın 58. maddesi ise dini özgürlükleri, devlet yapısı içerisinde kullanmayı öngörmüştür.

29 Nisan 1995 yılında anayasada yapılan değişiklikler referanduma sunulmuş ve halkın %89 oyuyla kabul edilmiştir. Yeni anayasa 9 bölüm, 98 madde ve 267 fıkradan oluşmuştur. Önceki anayasaya göre bazı değişikliklere uğramıştır. Özellikle yeni anayasada yapılan değişiklikler sonucunda yasama, yargı ve yürütme erklerinin birbirinden bağımsız hareket etmeleri sağlanmıştır. Etnik grupların, kimlik ve hürriyetleri anayasal güvence altına alınmıştır. Daha önceki anayasada ülkenin tek meclisi konumunda bulunan “Yüksek Cumhuriyet Konseyi” yerine “Milli Meclis ve Senato” oluşturulmuştur. Cumhurbaşkanının yetkileri artırılmıştır. Anayasanın 72. maddesi halka özel mülkiyet hakkını tanımıştır.
Son olarak Anayasa Konseyi oluşturulmuştur.[6]

  • Devletin Temel Organları
    • Yasama

Kazakistan anayasasına göre parlamento, ülkenin en üst yasama organıdır. Parlamento iki meclisten oluşmaktadır. Bunlardan biri Senato, diğeri Milli Meclis’tir. Parlamentonun başlıca görevleri arasında cumhurbaşkanının anayasanın ıslahı yönünde sunduğu önerilerin kabulü ve yürürlülüğe girmesi, Yıllık bütçenin kabülü, Başbakan ve Merkez Bankası başkanının onaylanması bulunur. Ayrıca savaş ve barış ilanının onaylanması ile cumhurbaşkanının Ulusal Güvenlik ve uluslararası görevler kapsamında silahlı kuvvetlerin kullanılması yönünde önerilerinin uygulanması parlamento tarafından yerine getirilir.[7]

Kazakistan senatosu parlamentoyu oluşturan iki meclisten biridir. Başlangıçta 47 üyeden oluşurken son anayasa değişikliğiyle üye sayısı 39’a düşürülmüştür. Senatörlerin 7’si doğrudan doğruya Cumhurbaşkanı tarafından atanmaktadır. Kalan 32 kişi ise dolaylı yoldan seçim kurullarınca gerçekleşen toplantılar sırasında, ülkedeki 16 ilde gerçekleşen seçimlerle 6 yıllığına seçilmektedir. Senatonun belli başlı görevleri şunlardır:

Kazakistan yüce divanın başkanı ve yüksek derecedeki mahkemelerin yargıçlarının Cumhurbaşkanı tarafından önerilmelerinin ardından atanması veya görevden alınmasını sağlamak. Cumhurbaşkanı tarafından atanan ülkenin başsavcısı ve diğer yüksek dereceli savcıların atanmasının onaylanması.  Yerel makamlarda görev yapacak üst düzey heyetlerin atanmasının onaylanması. Yüksek Adalet Konseyi üyeliğine 2 üyenin atanması.[8]

Milli Mecliste görev yapan milletvekili sayısı 77 kişidir. Milletvekillerinden 10’u çoğunluğu elde eden siyasi parti tarafından, kalan 67’si ise doğrudan doğruya genel seçimlerde halk tarafından gizli oyla 5 yıllığına seçilmektedir. Milletvekili seçilmek için, Kazakistan vatandaşı olmak ve 25 yaşını doldurmak yeterlidir.

15 Ocak 2012 tarihinde gerçekleştirilen erken milletvekili seçimlerinde ilk defa % 7 ülke seçim barajını aşarak üç siyasi partinin mecliste temsili mümkün olmuştur. Bu husus, Kazakistan’da parlamenter demokrasinin gelişimi yolunda önemli bir adım sayılmıştır.

Kazakistan anayasası 13. faslında Cumhurbaşkanı ülkenin başı olarak bireysel özgürlükler ve hukuk sisteminin teminatı olarak öngörülmüştür. Cumhurbaşkanlığı; anayasal sistemin sürdürülmesi, ülkenin güvenliğinin, toprak bütünlüğünün ve vatandaşların barış ve huzur içinde adil ve hukukun üstünlüğünde yaşamlarını sürdürmesini sağlayacak en üst makam konumundadır. Anayasal çerçevede oluşturulan Kazakistan; demokratik, laik ve egemen bir devlettir. Anayasaya göre hükümet, yasama, yürütme ve yargı arasında bölüştürülmüşse de Cumhurbaşkanı, hükümetin ve yürütmenin başı olarak ülkedeki en yüksek makamdır. Cumhurbaşkanı hükümetin ve yürütmenin başı olmasının yanı sıra, silahlı kuvvetlerin başkomutanıdır ve 3 erkin üzerinde de tam bir denetim gücüne sahiptir.

Kazakistan siyasal sisteminde Cumhurbaşkanının çok önemli sorumluluk ve yetkileri vardır. Örneğin Başbakanı atamak ve görevden almak, Bakanlar Kurulunu atamak ve görevden almak, Başsavcıyı atamak ve görevden almak, üst düzey bütün askeri komutanları, güvenlik yetkililerini ve yargının üst makamlarını atamak ve görevden almak, hükümeti atamak ve görevden almak, Meclisi feshetmek, savaş, barış ve olağanüstü hale karar vermek Cumhurbaşkanının yetkileri arasındadır. Bu hususların bazısında Cumhurbaşkanının düşüncesini parlamento ve hükümete açıklaması gerekse de karar verme yetkisi yine Cumhurbaşkanı makamıdır. Ülkenin bütün diplomatları ve dış temsilciliklerinde görev yapacak olan büyükelçiler, konsoloslar ve üst düzey temsilciler ve üst düzey komutanlar ulusal bütçe komisyonu başkanı Cumhurbaşkanı tarafından atanır ve görevden alınır.

Cumhurbaşkanı 5 yıllık süre için seçilir. Anayasa gereği bu görevi ancak iki kere üst üste sürdürebilir. Bu görevi halen Kazakistan’ın kurucu Cumhurbaşkanı olarak da görev yapan Nursultan Abişulı Nazarbayev (6) yürütmektedir. 35 yaşını doldurmuş, 60 yaşını aşmamış, ülkenin resmi dili olan Kazakçayı konuşabilen bütün kazak vatandaşları Cumhurbaşkanlığı için aday olabilirler. Görev yaptığı sürece Cumhurbaşkanı herhangi bir partiye veya siyasi guruba üye olamaz ve tarafsızdır.

  • Yargı

Kazakistan Anayasa Konseyi 7 üyeden oluşmaktadır. Konseyin üyeleri, Cumhurbaşkanı, Senato Başkanı ve Milli Meclis Başkanı tarafından 6 yıllığına atanır. Anayasanın 72. maddesi Anayasa Konseyinin görevlerini şöyle sıralamıştır; Cumhurbaşkanının onayından önce parlamentoda onaylanan yasa tasarılarının anayasaya uygunluğunu araştırmak ve yasa tasarılarını anayasayla uyumlu hale getirmek. Parlamentoda onaylanmadan önce uluslararası antlaşmaları araştırmak ve anayasayla uyumlu hale getirmek. Anayasanın 88. maddesinde öngörülen mahkemeler ve kararlar ile ilgili araştırmalar yapmak. Anayasanın 47. maddesine dayanarak herhangi bir nedenden dolayı görev süresi bitmeden Cumhurbaşkanını görevden almak konusunda nihai kararı vermek.[10] Anayasa Konseyi dışında yerel mahkemelerin son temyiz makamı olarak Yargıtay (supreme court) bulunur.[11]

  • Siyasal Düzen ve Siyasal Partiler

Kazakistan çok partili bir siyasal yapıya sahiptir.  Anayasal çerçevede faaliyet gösteren birçok siyasi parti bu ülkede faaliyet göstermektedir.

Nur Otan Partisi (Vatan) güçlü bir hükümet oluşturmak, demokratik, katılımcı, ekonomik gelişme ve toplumun yaşam düzeyini yükseltmek amacıyla faaliyet yürütmekte, yolsuzlukla mücadele etmeyi teşvik etmektedir. Parti Nursultan Nazarbayev’i desteklemektedir.

Kazakistan Halk Kongresi Partisi (P.C.K) hedefi, demokratik bir toplum oluşturmaktır. Özelleştirme, üretimin artırılması, tarımsal ve sanayi kalkınma partinin hedefleri arasındadır.

Medeni ve Toplumsal Parti, ulusal sanayiyi geliştirme, toplumun refah düzeyini yükseltme partinin temel hedefleridir.

Kazakistan Komünist Partisi: Parti, Eylül 1991 yılında eski Komünist Partisinin devamı olarak kurulmuştur. Sosyalizmi hedeflemektedir. Sovyetler Birliği’nin tekrar kurulmasının yanı sıra iş, eğitim, konut ve sağlık gibi alanlarda devletin daha aktif rol almasını öngörmektedir.

Kazakistan Halkının Birliği Hareketi (P.U.K): Kazakistan anayasası gereği Cumhurbaşkanı herhangi bir partiye üye olamamaktadır. Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev siyasi faaliyetlerini sürdürmek ve seçimler sırasında düşüncelerini hedef ve planlarını, halka yansıtmak amacıyla, 1993 yılında bu teşkilatı kurmuş bulunmaktadır. Bir sivil toplum hareketi gibi çalışan bu birliğin hedefleri, siyasi, ekonomik ve toplumsal değerleri yükseltmek, aydınları desteklemek, kimsesiz çocuklara ve emeklilere daha iyi şartlar hazırlamak ve toplumsal gelişme için ortam sağlamaktır.[12]

[1] https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook

[2] https://en.wikipedia.org/wiki/Kazakhstan

[3] https://www.tbmm.gov.tr/kultursanat/yayinlar/yayin064/064_00_008.pdf

[4] http://tasam.org/tr-TR/Icerik/595/kazakistanda_yeni_anayasal_reform_paketi_baskanli_parlamenter_rejim

[5] http://www.akorda.kz/en/official_documents/constitution

[6] http://www.bilgesam.org/incele/185/-kazakistan%E2%80%99in-sosyoekonomik-ve-siyasal-yapisi/#.Vpaw-FKGN4w

[7] http://assembly.kz/en

[8] http://www.kazakhstan.org.tr/index.asp?sayfa=144

[9] http://www.akorda.kz/en

[10] http://www.adilet.gov.kz/en

[11] http://www.nationsencyclopedia.com

[12] http://www.silkroadstudies.org

Reklamlar
Kazakistan Ülke Profili / Fildişi Kule

Yorum ekle

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s